انتخاب سخت ترامپ و یک نکته کلیدی در توافق پایدار بین ایران و آمریکا | تبعات غیبت همیشگی اعراب خلیج فارس در میز مذاکره
بهگزارش اقتصادنیوز، همان زمان که وزرای خارجه عربستان سعودی، ترکیه، مصر و پاکستان برای بررسی مسیرهای کاهش تنش در منطقه در اسلامآباد گرد هم آمده بودند، همزمان موشکها و پهپادهای ایرانی درحال هدف قرار دادن پایگاههای آمریکا در خلیج فارس بودند. در یکی از این حملات که در ۲۷ مارس در پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان صورت گرفت، ۱۲ نیروی آمریکایی زخمی شدند که حال دو نفر از آنها وخیم گزارش شده است.
آسیب دیدن پایگاههای آمریکا در جنگ
اریک آلتر در نشنالاینترست نوشت: از زمان آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا بر علیه ایران، کشورهای خلیجفارس که میزبان پایگاههای آمریکایی بودند، مورد هدف قرار گرفته و متحمل آسیب شدند.
اقتصادنیوز: برنامه امنیت ملی آمریکا در سال ۲۰۲۵ نیز بر رقابت با چین تأکید کرده و مهار آن در آسیا را یک اولویت درنظر گرفته است. برخی تحلیلگران حتی جنگ با ایران را در چارچوب فشار بر چین و قطع ارتباط آن با شرکای منطقهای تفسیر کردهاند.
در این میان، با وجود قرار گرفتن مستقیم این کشورها در خط مقدم بحران، از نظر دیپلماتیک همچنان در حاشیه ایستادهاند و دیگران درباره آینده آنها تصمیم میگیرند.
غیبت همیشگی در میز مذاکرات
نویسنده مدعی شد: چنین وضعیتی تازگی ندارد. در زمان مذاکرات توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نیز کشورهای خلیج فارس تقریبا جایگاهی واقعی در میز مذاکره نداشتند. در مذاکرات کنونی نیز حضور آنها بیشتر جنبه نمادین دارد. بهنظر میرسد که این بارهم چنین نادیدهگرفته شدنی، اتفاقی یا ناشی از غفلت نیست و بخشی از روند آشنا از گذشته است.
توافق یا وقفهای موقت در درگیریها؟
برای رهبران کشورهای خلیج فارس بر خلاف واشنگتن، نگرانی اصلی سانتریفیوژهای هستهای ایران نبوده است؛ آنچه آنها را نگران میکند توان موشکی و پهپادی ایران و متحدانش در عراق، سوریه، یمن و لبنان است. توافقی که درباره این موارد نباشد نمیتواند راهحلی دائمی باشد و تنها وقفهای موقت در مسیر یک درگیری دیگر خواهد بود.
خط مقدم بحران در منطقه
تمایل آمریکا برای رسیدن سریع به توافق قابل درک است، چرا که هماهنگ کردن شش کشور شورای همکاری خلیج فارس میتواند روند را کند کند. اما تجربه نشان داده توافقهایی که کشورهای در معرض خطر را به حاشیه میرانند، بهندرت دوام میآورند. کشورهای خلیج فارس در این بحران ناظر نیستند؛ آنها به علت میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا، اهداف اصلی هستند. در این میان تلاش ایران همواره بر قدرت داشتن در همین منطقه بوده است، نه حمله به خاک آمریکا یا اروپا.
تردید کشورهای عربی نسبت به آمریکا
کشورهای پادشاهی خلیج فارس همچنان مهمترین شرکای آمریکا در منطقه هستند، اما اکنون با دیده تردید به سیاستهای واشنگتن نگاه میکنند. آنها همزمان در حال گسترش همکاریهای انرژی با چین و بررسی خرید سامانههای دفاعی از روسیه و اروپا هستند. کنار گذاشتن آنها از مذاکرات، تنها باعث تعمیق این فاصله خواهد شد.
توافق تحمیلی امکانپذیر نیست
نویسنده مدعی شد: اگر آمریکا و ایران بدون مشارکت واقعی این کشورها به یک توافق برسند، پایتختهای خلیج فارس آن را تنها یک آتشبس موقت تلقی خواهند کرد؛ توافقی که نه قابل دفاع خواهد بود و نه انگیزهای را برای سرمایهگذاری سیاسی و نظامی ایجاد میکند. چنین توافقی تنها به این کشورها تحمیل میشود، نه پذیرفته.
یک توافق پایدار چه ویژگیهایی دارد؟
نویسنده مدعی است که یک توافق پایدار، نیازمند حضور کشورهای خلیج فارس از همان ابتدای روند مذاکرات است. این به معنای اجرای کاهش تحریمها در ازای پایبندی ایران به تعهدات مشخص و قابل راستیآزمایی است.
تجربه گذشته نیز همین را نشان میدهد. اروپاییها در سال ۲۰۱۵ بر راستیآزمایی مرحلهای تأکید داشتند، زیرا میدانستند بدون مشارکت واقعی کشورهایی که مستقیما در معرض تهدید هستند، اجرای توافق با مشکل مواجه خواهد شد. در نهایت، هیچکس بیش از کسانی که هر روز با این تهدید زندگی میکنند، انگیزهای برای یک توافق پایدار ندارد
چرا توافقها در خاورمیانه شکست میخورند؟
توافقها در خاورمیانه معمولا نه بهخاطر جزئیات فنی، بلکه به این دلیل شکست میخورند که هیچکس حاضر به اجرای آنها نیست. زمانی که کشورهای خلیج فارس در تدوین قواعد مشارکت داشته باشند و در نظارت بر آن سهیم شوند، انگیزه واقعی برای حفظ و اجرای آن را پیدا میکنند.
انتخاب سخت واشنگتن
آمریکا با یک انتخاب روشن روبهرو است؛ رسیدن سریع به یک توافق یا ساختن توافقی که پایدار باشد. این دو هدف بهندرت همزمان محقق میشوند. کنار گذاشتن رهبران کشورهای خلیجفارس از روند تصمیمگیری، نهتنها دیپلماسی را سادهتر نمیکند، بلکه درنهایت تضمین کننده جنگ بعدی خواهد بود.
